Kanda Mula Bhaji by Sant Savta Mali | कांदा मुळा भाजी
Aamuchi Maliyachi Jaat Abhang Lyrics in Marathi
Samayasi Sadar Vhave Abhang Lyrics in Marathi
संत सावता माळी अभंग – विठ्ठल भक्तीचा सुगंध दरवळवणारे अभंग
महाराष्ट्रातील वारकरी संप्रदायामध्ये संत सावता माळी यांचे स्थान अत्यंत मानाचे आहे. साधे, सरळ आणि कष्टाळू जीवन जगत त्यांनी विठ्ठलभक्तीचा संदेश आपल्या अभंगांमधून सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवला. त्यांच्या अभंगांमध्ये दिखाऊ भक्तीपेक्षा कर्म, प्रामाणिकपणा, नामस्मरण आणि ईश्वरावरील अखंड श्रद्धा यांना अधिक महत्त्व दिलेले दिसते.
संत सावता माळी हे व्यवसायाने शेतकरी (माळी) होते. फुले, फळे, भाज्या आणि शेती यामध्येच त्यांना विठ्ठलाचे दर्शन घडत असे. त्यामुळे त्यांच्या अभंगांमध्ये शेती, मळा, भाजीपाला, निसर्ग आणि दैनंदिन जीवनातील अनेक सुंदर प्रतिमा आढळतात. सामान्य माणसाच्या भाषेत आणि सहज समजणाऱ्या शब्दांत त्यांनी अध्यात्म मांडले असल्यामुळे आजही त्यांचे अभंग तितकेच लोकप्रिय आहेत.
त्यांच्या अनेक अभंगांपैकी,
“कांदा मुळा भाजी । अवघी विठाबाई माझी ॥”
ही ओळ सर्वाधिक प्रसिद्ध आहे. या एका ओळीतच त्यांची भक्ती व्यक्त होते. रोजच्या श्रमात, अन्नात, निसर्गात आणि प्रत्येक सजीवात विठ्ठलाचे अस्तित्व आहे, असा त्यांचा संदेश या अभंगातून मिळतो.
तसेच,
“आमची माळियाची जात । शेत लावू बागाईत ॥”
या अभंगातून त्यांनी आपल्या व्यवसायाचा अभिमान व्यक्त केला आहे. कोणतेही काम लहान नसते आणि प्रामाणिकपणे केलेले कर्म हेच ईश्वरसेवा आहे, हा विचार त्यांनी समाजासमोर मांडला.
संत सावता माळी यांच्या अभंगांचे (Sant Savta Mali Abhang) आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यामध्ये जात-पात, अहंकार यासाठी कोणतेही स्थान नाही. त्यांनी भक्तीचा मार्ग प्रत्येकासाठी खुला असल्याचे सांगितले. त्यांच्या रचनांमध्ये विठ्ठलावरील प्रेम, नम्रता, साधेपणा आणि कर्मयोग यांचे सुंदर दर्शन घडते.
संत सावता माळी यांच्या प्रत्येक अभंगामधून भक्ती, जीवनमूल्ये आणि साध्या जीवनातील अध्यात्म यांचा अनुभव वाचकांना मिळेल. वारकरी परंपरेचा अभ्यास करणारे, विद्यार्थी, कीर्तनकार तसेच मराठी साहित्यप्रेमी यांच्यासाठी हा संग्रह उपयुक्त ठरेल.
संत सावता माळी यांची माहिती
संत सावता माळी हे महाराष्ट्रातील वारकरी संप्रदायातील महान संतकवी होते. त्यांचा जन्म इ.स. १२५० च्या सुमारास पंढरपूरजवळील अरण (अरणभेंडी) येथे झाला, असे मानले जाते. त्यांच्या वडिलांचे नाव परसूबा आणि आईचे नाव नांगिताबाई होते. लहानपणापासूनच त्यांच्यावर धार्मिक संस्कार झाले.
पुढे त्यांचा विवाह जनाबाई यांच्याशी झाला. गृहस्थाश्रमात राहून शेती आणि मळ्याचे काम करत असतानाही त्यांनी विठ्ठलभक्ती कधी सोडली नाही. त्यांच्या मते, प्रामाणिकपणे केलेले श्रम आणि सततचे नामस्मरण हीच खरी पूजा आहे.
संत ज्ञानेश्वर आणि संत नामदेव यांच्या समकालीन असलेल्या संत सावता माळी यांनी आपल्या अभंगांमधून कर्मयोग, समानता, नम्रता आणि भक्तीचा संदेश दिला. आजही त्यांचे अभंग वारकरी संप्रदायात मोठ्या भक्तिभावाने गायले जातात आणि महाराष्ट्राच्या संतसाहित्यात त्यांना अढळ स्थान आहे.
संत सावता माळी यांच्या अभंगांचे महत्त्व
संत सावता माळी यांचे अभंग हे केवळ भक्तिगीते नसून ते जीवन जगण्याची दिशा देणारे विचार आहेत. श्रमाची प्रतिष्ठा, ईश्वरावरील निस्सीम श्रद्धा, साधेपणा, समाधान आणि प्रत्येक कर्मात देवाचे दर्शन ही त्यांची शिकवण आजही तितकीच प्रेरणादायी आहे. म्हणूनच वारकरी संप्रदायातील भजन, कीर्तन आणि वारीमध्ये त्यांच्या अभंगांना विशेष स्थान आहे. त्यांच्या रचना वाचताना भक्तीबरोबरच जीवनातील सकारात्मक दृष्टिकोनही प्राप्त होतो.