देहाची तिजोरी, भक्तीचाच ठेवा,
उघड दार देवा आता, उघड दार देवा ।। धृ ।।
पिते दूध डोळे मिटूनी जात मांजराची,
मनीं चोरट्याच्या का रे भीती चांदण्याची
सरावल्या हातांनाही कंप का सुटावा ।। १ ।।
उजेडात होते पुण्य अंधारात पाप,
ज्याचे त्याचे हाती आहे कर्तव्याचे माप
दुष्ट दुर्जनांची कैसी घडे लोकसेवा ।। २ ।।
स्वार्थ जणु भिंतीवरचा, आरसा बिलोरी
आपुलीच प्रतिमा होते आपुलीच वैरी
घडोघडी अपराध्यांचा तोल सावरावा ।। ३ ।।
तुझ्या हाती पांडुरंगा तिजोरी फुटावी
मुक्तपणे भक्ती माझी, तुझी तू लुटावी
मार्ग तुझ्या राउळाचा, मला आकळावा ।। ४ ।।
भलेपणासाठी कोणी बुरेपणा केला
बंधनात असुनी वेडा जगी मुक्त झाला
आपुल्याच सौख्यालागी करील तो हेवा ।। ५ ।।
उघड दार देवा आता, उघड दार देवा
देहाची तिजोरी, भक्तीचाच ठेवा,
उघड दार देवा आता, उघड दार देवा ।। धृ ।।
देहाची तिजोरी भक्तिगीताचा – अर्थ व सारांश
“देहाची तिजोरी” हे मराठीतील एक अत्यंत अर्थपूर्ण भक्तिगीत आहे. या गीतात मानवी शरीराची तुलना एका तिजोरीशी करण्यात आली आहे आणि त्या तिजोरीत साठवलेला सर्वात मौल्यवान ठेवा म्हणजे भक्ती, सद्गुण आणि चांगले विचार असल्याचे सांगितले आहे. गीतकार देवाकडे प्रार्थना करताना आपल्या मनातील भक्ती जागृत करण्याची विनंती करतो. मनुष्याने आपल्या आयुष्यातील स्वार्थ, अहंकार आणि वाईट प्रवृत्ती दूर करून भक्तीच्या मार्गाने चालावे, असा या गीताचा मुख्य संदेश आहे.
या गीतामध्ये माणसाच्या वर्तनाचे आणि विचारांचे अत्यंत सुंदर चित्रण केले आहे. अनेकदा माणूस चुकीची कृत्ये करून ती इतरांपासून लपवण्याचा प्रयत्न करतो, परंतु सत्य आणि परमेश्वरापासून काहीही लपून राहत नाही. प्रत्येक व्यक्तीच्या हातात त्याच्या कर्मांची जबाबदारी असते. त्यामुळे योग्य-अयोग्य याचा विचार करून सदैव चांगल्या मार्गाने चालणे आवश्यक आहे. समाजसेवा, प्रामाणिकपणा आणि कर्तव्यनिष्ठा या मूल्यांचे महत्त्वही गीतातून मांडण्यात आले आहे.
गीतात स्वार्थ हा माणसाचा सर्वात मोठा शत्रू असल्याचे सांगितले आहे. स्वार्थामुळे माणूस स्वतःच्याच सुख-दुःखात अडकून पडतो आणि इतरांविषयीचा प्रेमभाव हरवून बसतो. त्यामुळे आत्मपरीक्षण करून स्वतःतील दोष ओळखणे आणि त्यांच्यावर मात करणे गरजेचे आहे. खऱ्या अर्थाने भक्ती म्हणजे केवळ देवपूजा नसून चांगले विचार, चांगली कर्मे आणि इतरांविषयीची करुणा जोपासणे हीच आहे.
या गीतातून भक्त आणि देव यांच्यातील नातेही अत्यंत भावपूर्ण पद्धतीने व्यक्त झाले आहे. भक्त आपल्या मनातील भक्तीचा ठेवा देवाला अर्पण करू इच्छितो आणि त्याच्या कृपेने योग्य जीवनमार्ग मिळावा अशी प्रार्थना करतो. देवाच्या मार्गावर चालणारा माणूस जगातील मोह, मत्सर आणि स्वार्थ यांपासून मुक्त होऊन अंतःकरणाने समाधानी राहतो.
“देहाची तिजोरी” हे गीत आपल्याला भक्ती, प्रामाणिकपणा, आत्मपरीक्षण आणि निःस्वार्थ जीवन जगण्याची प्रेरणा देते. मानवी जीवनातील खरे धन हे भक्ती आणि सद्गुण आहेत, हा अमूल्य संदेश हे गीत अत्यंत सोप्या आणि प्रभावी शब्दांत आपल्यापर्यंत पोहोचवते.