जीवाशिवाची बैलजोड लाविल पैजंला आपली कुडं
लाविल पैजंला आपली कुडं नि जीवाभावाचं लिंबलोण
नीट चालदे माझी गाडी, दिनरातीच्या चाकोरीनं
दिनरातीच्या चाकोरीनं जाया निघाली पैलथडी रं!
डौल मोराच्या मानचा रं डौल मानचा
येग रामाच्या बानाचा रं येग बानाचा
तान्या-सर्जाची हनम जोडी
कुना हुवीत हाती घोडी, माझ्या राजा रं
धरती आभाळाची चाकं, त्याच्या दुनवेची हो गाडी
सुर्व्या-चंदराची वो जोडी
त्याच्या सर्गाची रं माडी, सर्गाची माडी
सती-शंकराची माया, इस्नू लक्षुमीचा राया
पुरुस-परकरतीची जोडी
डाव परपंचाचा मांडी माझ्या राजा रं
गीत – योगेश
संगीत – आनंदघन
स्वर – पं. हृदयनाथ मंगेशकर
चित्रपट – तांबडी माती
डौल मोराच्या मानचा – गाण्याचा अर्थ / सारांश
“जीवाशिवाची बैलजोड” (डौल मोराच्या मानचा) हे एक अतिशय सुंदर लोकगीत आहे. या गाण्यात बैलजोडीच्या माध्यमातून जीवनातील परस्पर सहकार्य, प्रेम, विश्वास आणि संसाराचा प्रवास यांचे प्रतीकात्मक वर्णन करण्यात आले आहे.
गाण्यातील “जीवाशिवाची बैलजोड” ही ओळ दोन जीवांमधील अतूट नात्याचे प्रतीक आहे. जसे बैलजोडी एकमेकांच्या साथीने शेतकऱ्याचे काम पूर्ण करते, तसेच संसारातील दोन व्यक्ती प्रेम, विश्वास आणि समजुतीच्या आधारावर जीवनाचा गाडा पुढे नेतात. “जीवाभावाचं लिंबलोण” या शब्दांत एकमेकांबद्दलचे जिव्हाळ्याचे नाते आणि त्यातील गोडवा व्यक्त केला आहे.
जीवनाच्या प्रवासाची तुलना गाडीशी केली आहे. दिवस-रात्र अखंड चालणाऱ्या जीवनचक्रात प्रत्येकाने आपली जबाबदारी पार पाडत पुढे जात राहावे, असा संदेश यातून दिला आहे. गाडी सुरळीत चालण्यासाठी जशी दोन्ही चाकांची गरज असते, तशीच आयुष्यात सहकार्य आणि समतोल आवश्यक असतो.
गाण्यात मोराचा डौल, रामबाणाची अचूकता, सूर्य-चंद्राची जोडी, धरती-आभाळाचा संबंध अशा विविध प्रतिमांद्वारे सृष्टीतील प्रत्येक गोष्ट जोडीने आणि परस्परावलंबी नात्याने जोडलेली असल्याचे दाखवले आहे. जगातील प्रत्येक निर्मितीमध्ये एकमेकांना पूरक असणाऱ्या शक्तींचे महत्त्व अधोरेखित केले आहे.
शेवटच्या कडव्यात सती-शंकर, विष्णू-लक्ष्मी आणि पुरुष-प्रकृती यांच्या जोड्यांचा उल्लेख करून संसारातील प्रेम, त्याग, श्रद्धा आणि संतुलन यांचे महत्त्व सांगितले आहे. यशस्वी जीवनासाठी परस्पर आदर, समजूतदारपणा आणि सहकार्य आवश्यक असल्याचा संदेश हे गीत देते.